کارکرد الگوی بازدارندگی در جنگ پیشگیرانه امریکا علیه عراق در سال 2003 م (با تأکید بر عوامل اثرگذار داخلی عراق)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملّی

2 دانش‌آموخته دکتری علوم دفاعی راهبردی دانشگاه عالی دفاع

3 دانشجوی دکترای دانشگاه عالی دفاع ملّی

چکیده

بازدارندگی راهبردی است که طی آن یک قدرت، از تهدید به انتقام‌گیری برای ممانعت از حمله دشمن استفاده می‌کند. ایده بازدارندگی به اندازه خودِ جنگ قدمت دارد. با توجه به توانمندی‌های نظامی طرفین، دو نوع بازدارندگی متقارن[1] و نامتقارن[2] قابل بحث است. در بازدارندگی نامتقارن موازنه وحشت اساس توازن خواهد بود و در آن از الگوها، روش‌ها و سخت‌افزارهای ناهمگون، ناهم‌جنس و متفاوت استفاده می‌شود. بهانه وجود سلاح‌های کشتار جمعی در عراق از سوی آمریکا به نوعی عدم تعادل و حالت بازدارندگی نامتقارن را بین رژیم عراق و ایالات متحده آمریکا ترسیم نمود. کشور عراق از ده سال قبل از تهاجم آمریکا و متحدین به آن با معارضه گروه‌های داخلی و مخالفت‌های بین‌المللی روبه‌رو بوده است. از دید صاحب‌نظران علل ریشه‌ای بحران عراق در دو دسته عوامل داخلی و عوامل خارجی قابل برشماری است. شرایط به وجود آمده پس از حادثه 11 سپتامبر، موجب شد تا دولتمردان ایالات متحده آمریکا سیاست خارجی یک‌جانبه‌گرایی، تهدید و اجبار را در فضای سیاسی بین‌المللی اتخاذ نمایند. دو رویداد یعنی فروپاشی ابرقدرت شوروی و ظهور آشکار ابرتروریسم به یکباره نشان دادند که بازدارندگی در قالب یک راهبرد، برای آمریکا دیگر موضوعیت ندارد و به جای آن «ره‌نامه جنگ پیشگیرانه» به عنوان جایگزین اتخاذ گردید. نتایج این تحقیق نشان داد که تعداد 12 عامل اثرگذار داخلی بیشترین تأثیر را در این خصوص داشته‌اند که عدم درک راهبردی صدام از رفتار جامعه بین‌الملل، به ویژه آمریکا و روسیه در تهاجم به آن کشور، مهم‌ترین عامل شکست بازدارندگی نظامی عراق بوده است. نوع تحقیق توسعه‌ای- کاربردی و روش آن توصیفی-تحلیلی با رویکرد موردی زمینه‌ای بوده و هدف آن بررسی کارکرد الگوی بازدارندگی در جنگ پیشگیرانه امریکا علیه عراق در سال 2003 م با تأکید بر عوامل داخلی عراق است.








[1]. Symmetrical Deterrence


5.Asymmetrical Deterrence

کلیدواژه‌ها


فهرست منابع:

1 – فارسی

-آقایی، بهمن و علی بابایی، غلام‌رضا، (1366) فرهنگ علوم سیاسی. ج: 3. تهران: نشر ویس

-ازغندی، علیرضا، نظام بین‌المللی؛ (1370)، بازدارندگی و همپایگی استراتژی، تهران: نشر قومس

-ازغندی، علیرضا؛ و روشندل، جلیل؛ (1374)،‌ مسائل نظامی و استراتژی معاصر، تهران: انتشارات سمت

-اشرفی‌ریزی، حسن؛ و کاظم‌پور، زهرا؛ (۱۳۶۸)، مفهوم جغرافیای سیاسی اطلاعات، تهران: نشر چاپار

-افشردی محمدحسین، نوروزانی شهرام و نوشادی رضا، (تابستان 1393)، کارکرد الگوی بازدارندگی طالبان در جنگ پیشگیرانه امریکا علیه افغانستان در سال 2001(با تأکید بر عوامل داخلی افغانستان)، فصلنامه دفاعی استراتژیک، سال دوازدهم، شماره 56، داعا

-امیدوارنیا، محمدجواد؛ (1381)،‌ امنیت در قرن بیست و یکم، تهران: نشر دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی

-پوررضا، سعید، (1385)، سیاست نفت: حضور نظامیان ایالات‌متحده در خاورمیانه، تهران: ماهنامه نگرش راهبردی، شماره 75 و 76

-تهامی، سید مجتبی، (1384) امنیت ملی (جلد اول)، تهران، انتشارات سازمان عقیدتی سیاسی ارتش ج.ا.ا

-تهامی، سید مجتبی، (1376)، امنیت ملی دکترین و سیاست‌های دفاعی و امنیتی ج:1. تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی

-دوئرتی، جیمز؛ (1372)، نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل، علیرضا طیب و وحید بزرگی (مترجمین)، تهران: قومس، جلد دوم

-سلامی، حسین، (1385)، ماهیت استراتژی نظامی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی

-شارپ، جین، (بهار 1372)، دفاع مبتنی بر غیرنظامیان، دکتر علی اصغر زرگر (مترجم)، تهران: دانشگاه امام حسین (علیه السلام)، مجله سیاست دفاعی، سال اول، شماره 2،

-فریدمن، لارسن، (1386)، بازدارندگی، ترجمه عسگر قهرمانپور و غیره، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی

-قاسمی، فرهاد، (1388)، الزامات تئوریک بازدارندگی منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران، تهران: فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، سال اول، شماره سوم

-قدمگاهی، اسماعیل، (1387)، "تئوری بازدارندگی"، تهران: دانشگاه امام صادق (علیه السلام)

-کریمی، حمید، (1391)، بازدارندگی همه جانبه (رساله دکتری)، تهران دانشگاه عالی دفاع ملی

-کالینز، جان‌ام، استراتژی نظامی، (1381)، عبدالحمید حیدری (مترجم)، تهران: دوره عالی جنگ سپاه پاسداران

-لطفیان، سعیده؛ (1376)، استراتژی و روش‌های برنامه‌ریزی استراتژیک، تهران: موسسه‌ی چاپ و انتشارات وزارت امورخارجه

-مشیرزاده، حمیرا، (1382)، تئوری‌های جدید در روابط بین‌الملل، تهران: دانشکده‌ی علوم سیاسی دانشگاه تهران

-مشیرزاده، حمیرا، (تابستان 1380)، طرح دفاع ملی موشکی آمریکا، تهران: فصلنامه‌ی سیاست خارجی، سال پانزدهم

2 انگلیسی:

-        DOD military dictionary, 2008

-        Random house unabridged Dictionary, 1993

-        The Nature of General War, HI-1537-BN (Croton-on- Hudson, NY: Hudson Institute, November 5, 1971), 5 (Chart 2).

-        Robert G. Joseph and John F. Rcichart, Deterrence and Defense in a Nuclear, Biological, and Chemical Environment (Washington: National Defense University Press, 1999).

-        Wikipedia, the free encyclopedia.htm,. 2009